PRI ESPERANTO (1)

• Mi ne subtenas, kiam oni reklamas Esperanton kiel "ekzotikan" au "plej
  neordinaran" lingvon. Esperanto estas multe pli natura, ol ekzemple Volapuk
  au Lojban. Ghi ne estas ia kuriozajho, sed tre serioza afero. Bedaurinde,
  tre ofte en gazetaro pri Esperanto skribas nekompetentaj jhurnalistoj, kaj
  rezultas senutilaj au ech malutilaj artikoloj.

• Ni povas dividi chiujn homojn (krom kontrauuloj) je tiuj, kiuj:
  a) scias nenion pri Esperanto
  b) scias pri ghia ekzisto
  c) scias kaj aprobas
  d) aprobas kaj ech iam lernetis
  e) posedas kaj uzas
  f) uzas kaj disvastigas
  Kompreneble, tiuj lastaj estas plej valoraj por Esperanto. Ni devas strebi,
  ke (a) ighu (b), (b) ighu (c), ktp.

• Ni faras fatalan eraron, kiam ni penadas disvastigi Esperanton, instruante
  ghin kiel nuran lingvon. Vi chiuj scias, ke multaj homoj volonte alighas al
  E-rondetoj, char ilin allogas la belega, ghusta ideo pri tutmonda artefarita
  lingvo. La novuloj subtenas tiun ideon kaj deziras ighi veraj esperantistoj,
  batalantoj por tiu ideo. Kaj kion ni faras? Ni kruele detruas ilian noblan
  idealismon, devigante ilin lerni la lingvon. Ni nepre deziras fari el ili
  E-parolantojn, neglektante la ideon. Nature, ke plimulto rapide senrevighas
  kaj foriras. Tiujn malmultajn, kiuj restas, ni ofte okupigas per infanecaj
  ludoj k.s. amuzoj. Tio povas kontentigi nur tre malmultajn. Chu vi vidis
  sciencistojn kaj aliajn seriozajn, gravajn, valorajn homojn en nuntempaj
  E-kluboj? Certe, ili tie forestas, char ili ne volas senutile perdi tempon.

• Se ni konsideros kaj prezentos Esperanton kiel ideon, kiel idealisman
  revolucian projekton unuigi la homaron, sed ne kiel nepre kaj tuj lernendan
  studobjekton, ni povos kolekti amasojn da entuziastoj. Iom post iom
  konatighante kun E-kulturo, historio, literaturo, multaj el ili poste - kiam
  ili mem tion deziros - ellernos nian lingvon. Tiu proceso devas esti natura
  kaj nepre libervola.

• Multegaj homoj povus subteni Esperanton kaj partopreni niajn kongresojn. Kio
  malhelpas tion? Nur nia lingva ekstremismo, nia memizolemo. Nur tre
  malmultaj pretas lerni la lingvon, plimultego pretas nur morale subteni
  ghin, sed ech tio tute sufichus por mirakle shanghi publikan opinion pri
  Esperanto.

• Bedaurinde, trovighas multe da lacaj esperantianoj, kiuj ne kredas, ke
  Esperanto iam povos ighi io pli ol hobio. Paradokse, ke malgrau sia
  skeptikismo pri estonteco de Esperanto, ili postulas ke oni parolu en kluboj
  nur Esperante.

• Kie estas limo inter entuziasmo kaj fanatikismo? Entuziasmo estas kredo pri
  iu nobla, progresiva ideo. Fanatikismo estas kredo pri iuj dogmoj. Do, oni
  ne rajtas nomi esperantiston-entuziaston: fanatikulo.

• Mi persone opinias, ke perfekta gvidanto de Rusia E-movado ankorau ne
  esperantistighis. Li ankorau ne trovis Esperanton. Eble, ni povos trovi lin
  pere de la Reto?

• Ekzistas opinio, ke E-movado devas strebi chefe nur perfektigi sian
  kulturon, sed ne strebi al disvastigho. "Ni kresku kvalite, ne kvante".
  Tio, certe, estas erara tezo. Izolita lingva komunumo putras, anstatau
  pliperfektighi. Kontraue, se Esperanto estos sukcese disvastigata, tiam
  kvanto neeviteble transiros en kvaliton - lau dialektika legho. Tial "ni
  kresku kvante, kaj tio kondukos al nova kvalito".

• Ofte komencantoj estas pli saghaj homoj, ol spertaj esperantistoj. Ili povas
  kompreni chiujn problemojn de Esperanto. Jen kial necesas diskuti pri
  Esperanto en nacia lingvo.

• Kiam Zamenhof iniciatis sian lingvon, li havis neniujn faktojn kaj ciferojn
  por "fanfaroni". Tamen, li sukcesis krei movadon. Nunaj e-istoj fanfaronas
  pri "faktoj" kaj "ciferoj", sed kun malmulta rezultato.

• Sampensado povas esti bona (se ghi bazighas sur ghustaj ideoj) kaj ankau
  malbona (se ghi bazighas sur timo eldiri kontrauan opinion). Tia situacio
  kondukas al tio, ke plej stultaj ideoj ne renkontas kontraudirojn kaj
  enradikighas.

• Multaj (preskau chiuj) timas disputojn kaj kverelojn kaj absolute ne emas
  insisti pri sia opinio. Preskau chiu homo estas facile vundebla kaj venkebla
  per psika atako. Tial plimulto preferas cedi kaj, vidante malghustajn agojn
  de la estraro, ne batalas sed simple foriras el la movado.

• En virtuala E-movado oni povas preskau senpage kaj momente kontakti kun
  homoj el plej malproksimaj landoj, t.e. praktike uzi Esperanton por tiu
  celo, por kiu ghi estis kreita. Ne estas sekreto, ke plimulto da homoj ne
  povas (kaj ech timas, en nia maltrankvila tempo) ien ajn veturi: pro laboro,
  pro familiaj cirkonstancoj, pro malricheco ktp. Virtuala esperantistado
  estas sola maniero por multaj partopreni E-vivon, tial ne endas subtaksi
  ghin. Iuj e-istoj en siaj retaj listoj reklamas nur "realan" E-movadon, dum
  iliaj abonantoj jam tuj povus partopreni E-movadon "virtualan". Fakte, plej
  bonaj renkontighoj estas tiuj, kie oni intershanghas ideojn. Sed tion oni
  povas perfekte fari per la Reto.

• Ni konsideru ankau tiun gravan fakton, ke en "virtuala" E-movado fakte
  forestas problemo pri literaturo. Enretigita lernolibro estas uzebla por
  miloj da homoj. Ne necesas ion ajn presi kaj vendadi. Por retanoj estas
  legeblaj multaj E-periodajhoj de la mondo, krom tio ili ricevas ilin
  sammomente kun ties apero kaj tute senpage. Ne necesas pagi abonojn,
  membrokotizojn ktp.

• "Virtuala" E-movado ne forpushos E-movadon "realan"; kontraue, ghi povas
  multe plifortigi kaj plibonigi ghin. Kiel pensado ne povas anstataui agadon,
  tiel ankau retumado ne anstatauos renkontighojn. Tiuj du movadoj -
  "virtuala" kaj "reala" - perfekte kompletigas unu alian. Povas esti, ke
  dank'al "virtuala" E-movado, ankau E-movado "reala" ighos pli vigla kaj pli
  sencohava.

• Virtuala E-agado perfekte taugas por kunlaboro, kaj "reala" E-agado perfekte
  taugas por amikeco. Amikeco sen kunlaboro estas sensenca, sed kunlaboro sen
  amikeco estas enua.

• Interneto nun estas chefa magistralo por disvastigado kaj uzado de
  Esperanto. Ghenerale, interneton kaj "realan vivon" oni povas kompari kun
  animo kaj korpo. Interneto estas nia komuna animo, nia komuna cerbo. Se en
  nia komuna cerbo ne naskighas pensoj, do evidente ni ne povos produkti ion
  ajn valoran ankau en la fizika mondo. Komence estis Vorto, nur poste Ago.

• Chu vere necesas organizi ian fizikan renkontighon, por diskonigi
  Esperanton? Per kio homo ekkonas ion? Per animo. Do, ni povas diskonigi nian
  lingvon sen kolekti korpojn en unu difinita loko. Ni povus kun multe pli
  granda efikeco diskonigi nian lingvon per Interneto!

• Sen batalo ne eblas progresi. Chiu ago elvokas kontrauagon. Ne pensu, ke oni
  povas venki sen bataloj. Tial esperantistoj devas kuraghe disvastigadi sian
  lingvon, timante nenies atakojn.

• Homaranismo signifas politikan, nacian kaj religian toleremon.
  Sed oni ne devas esti toleremaj al netoleremo. Toleremo al netoleremo
  signifus solidarecon kun netoleremo. Netoleremo estas sadismo, toleremo al
  netoleremo estas mazohhismo. Netoleremo = -1, toleremo al netoleremo =
  +1x(-1) = -1. T.e. toleremo al netoleremo estas sama fiajho, kiel netoleremo
  mem.

• Se ni ne rezistos al malbono, ghi superinundos la mondon.

• Fiere ignori Interneton estas tute same kiel ignori skribon, kiam ghi jhus
  aperis kaj kiam homoj ankorau ne kutimis al ghi. Oni same povis argumenti:
  vera agado estas nur busha kaj cheesta, kaj skribado estas nur iluzio, kiu
  neniel helpas.

• Chu E-movado estas neutrala? Tiu demando estas debatata eble jam 100 jarojn.
  En la tuta mondo okazas milito inter Bono kaj Malbono, Lumo kaj Mallumo.
  Movado, kiu pretendas je progresiveco, ne povas esti neutrala fronte al tiu
  milito. Se ghi proklamas sian neutralecon, ghi tuj ighas ne interesa por
  chiuj. Malbonuloj chesigas siajn atakojn kontrau ghi, char ghi ne plu estas
  danghera por ili. Kaj bonuloj, siavice, chesigas subteni ghin, char ghi
  neniel helpas al ghi. Kaj tiu movado jam neniel kontribuas al progreso. Ghi
  jam estas ne movado, sed starado sur unu loko, ekzistanta ne por la homaro,
  sed ekskluzive por si mem.

• Se treege plisimpligi la aferon, do ni povas dividi chiujn homojn je kvar
  grandaj kategorioj:
  1) Egoistoj. Tio estas homoj, kiuj zorgas nur pri si mem. Pri ili ne valoras
  multe paroli.
  2) Familianoj. Tio estas pli supra kategorio. Familiano zorgas ne nur pri
  si, sed ankau pri siaj familianoj. Sed se chio, kio trovighas ekster lia
  hejmo, ne interesas lin, tiam oni nomas tiun familianon - filistro.
  3) Patriotoj. Tio estas ankorau pli supra kategorio. Patrioto amas sian
  landon kaj popolon same, kiel familiano - sian familion. Sed se li samtempe
  malestimas au malamas aliajn popolojn, do oni nomas lin naciisto.
  4) Homaranoj - supera kategorio. Tio estas homoj, kiuj ekkonsciis sin parto
  de la homaro kaj agadas en ties interesoj...
  En E-movado kreighis paradoksa situacio. La grandioza, globala, sankta ideo
  nune manifestighas kiel malmultnombra, seninteresa, senidea movado. Kial?
  Char gvidas ghin ne homaranoj, sed familianoj (ech ne patriotoj!).
  Memkompreneble, la familianoj povas esti kaj ofte estas tre agrablaj homoj.
  Sed ili vidas en Esperanto antau chio nur eblecon agrable pasigi tempon.
  Demandu ilin, kial vi ellernis Esperanton, kaj ili respondos: "Char tio
  estis por mi interesa kaj amuza". Sed se vi parolos al ili pri Homaranismo,
  pri Tutmonda Frateco kaj globalaj problemoj, ili ech ne komprenos. Ilia
  E-agado konsistas en tendarumado, teumado, ludoj ktp. Tio ne estas per si
  mem malbona, sed tio ne estu la chefa. Esperantistaro lauidee devas esti
  ghermo de nova, estonta, pli bona kaj pli humana homaro. Tial ghin devas
  gvidi patriotoj, kaj ech pli bone - homaranoj.

• Tute ne valoras kontraui formortadon de malgrandaj lingvoj. Ili formortas ne
  tial, ke iu malpermesas uzi ilin, sed nur tial, ke la homoj volas uzi pli
  richajn kaj pli utilajn lingvojn. Tio pliproksimigas unuecon de la homaro.
  Stimuli naciismon de malgrandaj nacioj estas malutile.

• Partoprenante diversajn neesperantistajn forumojn, mi multfoje provis
  reklami Esperanton kaj vidis, ke plimulton de homoj ghi ne interesas. Iuj
  teorie aprobas ghin, iuj oponas, sed plejofte oni restas silentaj kaj
  indiferentaj. Kial? Char la demando pri internacia lingvo estas tre granda
  kaj komplika. Oni estas malmulte informita pri ghi. Ghuste por informado pri
  tiu problemo devas ekzisti nacilingva jhurnalo. Kiam ni limigas nin nur per
  E-lingvaj eldonajhoj, ni faras fatalan eraron. Ghi kondukas al nia izoleco
  kaj putrado. Mi ech dirus paradoksan frazon: "Esperanto-lingvo estas
  malamiko de Esperanto-ideo". Necesas eliri el la rondo de lingvanoj.
  La proponata jhurnalo, por akiri popularecon, ne devas sin limigi nur per
  propagando de Esperanto. Tiu chi lasta afero (venigi homojn al Esperanto)
  estas nia fina celo, sed ne chiuj tuj akceptas tiun solvon. La enhavo do
  devas konsisti (lau genia ekzemplo de Zamenhof) el kelkaj sinsekvaj
  demandoj: "Chu internacia lingvo estas necesa?"; "Chu angla lingvo estas
  solvo de la problemo?"; "Chu eblas uzi artefaritan lingvon por tiu rolo?";
  "Kiu artefarita lingvo estas plej tauga por tiu rolo?". Tia jhurnalo povos
  interesi chiujn klerajn homojn, kaj ghi ne perforte, sed tre delikate povos
  venigi amasojn al nia afero. Sed se limigi sin nur per propagando de
  Esperanto, do la homoj, ankorau ne havante sufichajn sciojn pri ghi, tuj
  forpushos la jhurnalon kaj ne interesighos pri ghi (ni uzas lingvon
  chiuhore, kaj tial ordinare homoj opinias sin kompetentaj pri chio koncerna
  al lingvo).
  
  Povas esti, ke iam, kiam supera instanco (ekzemple, estonta tutmonda
  registaro en formo de UN) estos preta akcepti artefaritan lingvon kiel
  internacian, ni staros antau dilemo: chu konsenti pri iuj shanghoj en
  Esperanto, kiujn oni eble postulos, au resti che tradicia Esperanto.
  Vershajne, plimulto de esperantistoj preferos Zamenhofan formon de la
  lingvo, kiu iam shajnos al niaj idoj "arhhaika". Eble, ekzistos du lingvoj -
  arhhaika Esperanto, kiun uzos negranda kvanto da homoj, kaj moderna
  internacia lingvo (shanghita Esperanto). Pri nuntempa Esperanto, eble, ne
  chio estas en plena ordo. Kvankam ghi estas tre bone uzebla, ghi ofte ne
  estas tiel belsona kaj lakona kiel angla lingvo. Ekzemple, shampuo "Head and
  Shoulders" [hed-en-shalderz] en Esperanto nomighus ne tiel bele: "Kapo kaj
  Shultroj". Oni povos proponi reformojn, kiuj plibelsonigigos Esperanton, kaj
  valoras akcepti tion, se akcepto de la lingvo estos garantiita. Kaj eble
  (nun mi tiel pensas), reformoj estus utilaj, por egaligi shancojn de novuloj
  kaj "ghisostaj esperantistoj", kiuj nun formas kvazau ian apartan etnon...
  
  Chinia registaro devigas chinojn lerni anglan lingvon. Bonega afero. Sed iuj
  esperantistoj kontrauas tion. Chu ili volas lerni chinan lingvon? China
  lingvo estas tre komplika kaj tute ne lerninda por ni! Chinoj volas trovi
  komunan lingvon kun ni, do estu ghi angla lingvo. Chinoj, koreoj, japanoj
  mem volonte lernas anglan lingvon, kaj kontraui tion estas frenezajho! Kiu
  agas tiel, tiu objektive kontrauas unuighon de la homaro.
  Kiam azianoj scios anglan lingvon - nun sole realan kandidaton por
  internacia lingvo - tiam ili estos pretaj lerni Esperanton. Char angla
  lingvo kaj Esperanto havas saman alfabeton kaj milojn da interparencaj
  vortoj. Sekve, angla lingvo estas aliancano de Esperanto, unua pasho al ghi.
  Kiu kontrauas angligon, tiu objektive kontrauas Esperanton kaj unuigon de la
  homaro. Kaj se centoj au miloj da malgrandaj lingvoj malaperos, ni tute ne
  devas pri tio zorgi kaj plori. Progreso signifas ne nur akirojn, sed ankau
  forlasojn de io arhhaika kaj ne plu necesa. Miloj da lingvoj jam estis
  formortintaj en pasinteco. Chu iu volas nun renaski ilin? Kiel estas dirite
  en Agni-Jogo: "Kiel estas foruzitaj shuoj de via patro?" Chu ni konservu por
  chiam chiujn malnovajn shuojn?